Yetişkinlerde Temas Alerjileri ( Alerjik Kontakt Dermatit) Nedir?

Hayatımız boyunca cildimiz iş hayatında (özellikle suyla temasın daha fazla olduğu işlerde) veya günlük hayatımızda temas dermatitinin gelişmesine yol açabilecek çok fazla sayıda tahriş edici maddelere maruz kalır. Temas ettiğimiz kimyasal maddeler cildimizde bazen temas alerjileri (kontakt dermatit) olarak adlandırdığımız kırmızı kaşıntılı kızarıklıklar şeklinde reaksiyonlara yol açabilir.

Kontakt dermatit alerjik veya tahriş edici tepki oluşturan madde ile temastan kaynaklanan cilt hastalığı olarak tanımlanır. Kimyasal maddelerin teması ile ortaya çıkan kızarıklık ve kaşıntının bir kısmı iritan kontakt dermatitken bir kısmı da gerçekten alerjik kontakt dermatit olarak karşımıza çıkar. Kontakt dermatitlerin yaklaşık % 80 iritan kontakt dermatitken sadece % 20 alerjik kaynaklı kontakt dermatittir.

Kontakt dermatit sıklığı büyük farklılıklar göstermekle birlikte genel nüfusun  % 1-5’inde geliştiği düşünülmektedir. Nikel alerjisi gibi en sık kontakt dermatite yol açan maddelerin  genel popülasyondaki prevelansı, kadınlarda % 8-15’lere kadar çıkmaktadır.

Kontakt dermatitler genellikle iritan kontakt dermatit ve  alerjik kontakt dermatit olarak görülürken ışığın UV dalga boylarının neden olduğu fototoksik ve fotoalerjik kontakt dermatit şeklinde de daha az sıklıkla görülebilir.

Kimyasal maddelere maruz kaldıktan sonra ilk önce kızarık içi sıvı dolu kesecikler oluşurken daha sonra veziküller ve kabuk tutan lezyonların oluştuğu görülür. Kontakt dermatitte temas devam ederse tekrarlamalara bağlı olarak ciltte kalınlaşma, sertleşme, pullaşma ve yarıklar zaman içinde gelişecektir.

Kontak dermatit en sık kontak ürtiker ile karıştırılır. Kontakt ürtikerde yabancı maddeler karşı temas ettiğimizde hemen kaşıntı kızarıklık ve şişlik ortaya çıkar. Kontakt ürtiker ya immunolojik yollarla yani IgE aracılığı ile oluşur yada immunolojik olmayan mekanizmalarla oluşur. Kontakt ürtiker temas ettiğimizde oluşan kızarıklık kaşıntı belli bir bölgede kalabileceği gibi tüm vücuda yayılan ürtikerin hatta alerjik şok ( anafilaktik şok)  tablosunun habercisi olabilir.

Kontakt dermatit oluşan şikayetlerin kontakt ürtikerden ayırt edilmesi çok önemlidir. kontakt ürtiker ile başlayan reaksiyon daha sonra anafilaktik şoka dönüşebilir fakat kontakt dermatit anafilaktik şoka yol  açmaz. Örneğin lateks alerjisi olan birinin lateks teması ile kontakt ürtiker olması tip I ( IgE aracılı erken tip reaksiyon) alerjisini gösterip diğer latekse bağlı Tip I alerjik hastalıklar olan alerjik rinit ve astım veya alerjik şok için yol gösterici olabilir. Bunun dışında uzun süre lateks temas ile oluşan kontakt dermatit Tip IV ( geç tip reaksiyon ) reaksiyonlar latekse bağlı anafilaktik şok tablosuna yol açmaz.

YETİŞKİNLERDE ALERJİK KONTAKT DERMATİT BELİRTİLERİ NELERDİR?

Kontakt dermatitte yol açan alerjik kontakt dermatitler karşımızı çeşitli şekilde farklı vücut bölgelerinde ortaya çıkar. Kontakt dermatit en çok ellerde ve yüzde görülebilir. Özellikle spesifik anatomik bölgelere, özellikle göz kapaklarının, boyun, kafa derisi, koltuk altı, alt ekstremiteler ve anogenital bölgeye dikkat etmek gereklidir.

Kimyasal maddelere maruz kaldıktan sonra 24 saat içinde şikayetler başlayabilir ve ilk önce kızarık içi sıvı dolu kesecikler oluşurken daha sonra veziküller ve kabuk tutan lezyonların oluştuğu görülür. Kontakt dermatitte temas devam ederse tekrarlamalara bağlı olarak ciltte kalınlaşma, sertleşme, pullaşma ve yarıklar zaman içinde gelişecektir.

Kontakt dermatit görüldüğü vücutta bölgesine göre farklı şikayetlerle karşımıza çıkabilir.

Alerjik kontakt dermatit  genellikle temas yerinde sınırlıdır  ancak temas alanının dışında şikayetler  oluşabilir. Parmaklar yolu ile vücudun başka yerlerine yayılabilir.

Kronik egzaması olan veya dermatiti olan hastalar alerjik kontakt dermatit açısından değerlendirilmelidir.

Ağız içinde yaraları olan hastalar diş dolgu malzemelerine karşı alerjik kontakt dermatit olabileceği aynı şekilde koltuk altında veya saçlı deride kaşıntı kızarıklık ve döküntülere neden olarak koku parfüm veya temizlik ürünlerine karşı alerjik reaksiyondan şüphelenmek gerekir.

Kalıcı saç boyası veya dövme kına gibi maddelere karşı tepki olarak yüz ve boyun şişmesi ve kabarmalar görülebilir.

Lastik eldiven imalatında kullanılan kauçuk hızlandırıcı kimyasalları ellerde dermatite veya ayakkabı içinde kimyasallar ayakta lezyonlara yol açabilir.

Parmak ucu dermatit  saç ve tırnak  için kullanılan kozmetikler yol açabilir.

Kemik çimentosunda kullanılan kimyasallara ve metalik implantlara karşı reaksiyonlar nedeniyle operasyon sonrasında deride döküntü kaşıntı gibi ciddi reaksiyonlar görülebilir.

Lokalize sadece belli bir yerde ortaya çıkan kaşıntı kızarıklık kabarıklıklar topikal ilaçlara bağlı olabilir. İlaçların ağızdan veya damar yoluyla alınması durumunda tüm vücutta kaşıntı kızarıklık pullanma hatta daha ciddi yaralar ortaya çıkabilir.

Bazı bitkilere maruz kalma sonucunda temasa eden yerlerde örneğin yüz ve ellerde şişme ve kabarma olabilir. Özellikle zehirli sarmaşık gibi yada Japon balmumu ağaçı Toxicodendron succedanium gibi bitkilerle sıklıkla görülebilir.

YETİŞKİNLERDE ALERJİK KONTAKT DERMATİTİN NEDENLERİ NELERDİR ?

Günümüzde her geçen gün sayısı artan kimyasal maddeler, bazı kişilerde alerjik kontakt dermatiti yol açarken çoğu insan bu kimyasal maddelerdeki alerjenlere tepki göstermez. Bununla birlikte, bazı insanlar daha önce yıllarca tolere ettiği bir şey için alerjik hale gelebilir. Cilt, birçok kez güneşe maruz kalmasına bağlı olarak veya bazen yalnızca bir kez güneşe maruz kaldığında bir maddeye alerjik hale gelebilir.

Alerjik kontakt dermatitin en yaygın kaynaklarından biri nikeldir. Metaller kontakt alerjenlerin en yaygın nedenlerindendir. Altın, krom, kobalt ve civanın organik tuzlarına karşı reaksiyonlar oldukça sık görülmesine rağmen birçok yerde kullanılan nikel, metal alerjilerinin en yaygın nedenidir. Genel popülasyonda nikele bağlı alerjik kontakt dermatit prevalansı %4,5 ile %8,6 arasında değişmektedir.

Nikel takı, düğmeler, fermuarlar, bozuk para, anahtar, makas, çocuk oyuncakları cep telefonları, el bilgisayarları, metal araçlarda ve bunun dışında da birçok üründe bol miktarda bulunur. Bir nikel test kiti (örneğin, Nickel, Delasco için Spot Test), hastalar için nikel bırakan nesneleri evde veya işyerinde tanımlamak için de yararlı olabilir.

Mücevherat (bazı sarı ve beyaz altın takılar dahil) ve giyim eşyalarının metal bileşenleri nikellerin en yaygın kaynakları olduğundan, ciltte ile uzun süre temasından kaçınılması gereklidir.

Nikel metalle temas eden bölgelerde alerjik bir dermatite neden olabilir örneğin kulakta veya parmaklarda kaşıntıya kızarıklığa ve içi sıvı dolu yaralara yol açabilir. Nikel  temas dışında gıdalarda nikel içerdiği için sindirim sisteminden de alınabilir. Nikel içeriği fazla olan gıdalar çokça tüketildiğinde egzamalarda alevlenme görüldüğü gibi ayırca sindirim sisteminde karın ağrısı şişkinlik ishal veya kabızlık gibi şikayetlere  yol açabilir. Bunların dışında baş ağrısı, yemek sonrası dispne ve sistit, vajinit gibi diğer şikayetler görülebilir. Sistemik nikel alerjisi olarak adlandırılan bu hastalarda nikel temasına bağlı alerjik kontakt dermatit yanı sıra sindirim sisteminde ve diğer organlarda semptomlar görülebilir.

Kozmetik ve kişisel bakım ürünleri çok miktarda kimyasal madde içermesine rağmen, alerjik kontakt dermatit çoğundan yalnızca birkaçı kimyasal madde sorumludur.

Parfümler ,Koruyucular , Yardımcı maddeler, Tutkallar, Güneş koruyucular, Saç boyaları ve makyaj malzemeleri içindeki birkaç kimyasal madde sorumludur.

Topikal ilaçlar, örneğin ağrı kesici kremler, antibiyotikler veya anti-kaşıntı preparatları. Bunlar alerjik bir reaksiyona veya hatta ilk sorunun daha da kötüleşmesine neden olabilir ve çoğunlukla bir enfeksiyon olarak yanlış teşhis edilir. Topikal ilaçların kullanımından sonra vücutta yaygın kızarıklıklar döküntüler görülebilir.

Güneşten koruyucular  genellikle güneş ışınlarına maruz kaldıktan saatler veya günler sonra ortaya çıkabilecek kızarıklık kaşıntı ürtiker benzeri döküntü oluşturur.

Kauçuk malzemeler özellikle sağlık çalışanları veya kauçuk ile ilgili işlerde çalışanlarda lateks esnekliğini ve dayanıklılığına artıran kimyasallara bağlı olarak alerjilerin kaşıntı, yanma veya ağız kuruluğu gibi derhal alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Bazı insanlar kaşıntı, ürtiker ve anafilaktik şoka neden olabileceği de unutulmamalıdır.

Bazı bitkilere maruz kalma sonucunda temasa eden yerlerde örneğin yüz ve ellerde şişme ve kabarma olabilir. Özellikle zehirli sarmaşık gibi yada Japon balmumu ağaçı Toxicodendron succedanium gibi bitkilerle sıklıkla görülebilir. Bitkilerle ve bazen bitkilerden salgılanan özsuyu ile temas sonrasında vücutta kaşıntı kızarıklık sonrasında kabuklanma ve pullanma şeklinde şikayetler oluşabilir. Bazı salan bitkilerininde buna yol açabileceği unutulmamalıdır.

YETİŞKİNLERDE ALERJİK KONTAKT DERMATİT TANISI NASIL KONULUR. ?

Alerjik kontakt dermatit farklı şekillerde kaşımıza çıkabilir. Bazen kontakt dermatit (temas alerjisini) tanımak kolaydır ve çok fazla teste ihtiyaç kalmadan tanı konulabilir bazen de cilte oluşan reaksiyonların veya ağız içinde geçmeyen aftların vücutta yaygın kaşıntı şikayetlerinin alerjik kontakt dermatite bağlı olduğunun tanısını koymak zordur ve bir çok gereksiz test yapılabilir.

Alerjik hastalıkların tanısını koymak için mutlaka hastanın hikayesi dikkatli şekilde alınması gereklidir. Alerjik kontakt dermatit içinde hastanın hikayesi ve şikayetleri tanı koymak son derece önemlidir. İş ortamı, hobileri, evde ve işyerinde kullanılan ürünler ile güneş maruziyeti hakkında bilgiler de dahil olmak üzere çok iyi hikaye alınmalı ayrıca kimyasal maruziyet ile şikayetlerin ortaya çıkması arasındaki tarih teşhisi koymak için şansınızı artıracaktır. Kızarıklık kabuklanma kaşıntı şeklinde deri döküntüsü varsa genellikle (ama her zaman değil) temas eden alerjenin deri ile temas halinde olduğunu gösterir bazen alerjenle temastan günler sonrada ortaya çıkabilir.

Alerjik kontakt dermatitin en önemli tanı yöntemi deri yama testidir. ( patch test) Alerjik kontakt dermatitte teşhisin dayanak noktası yama testidir. Deri yama tesit  % 70 ila% 80 arasında bir duyarlılık ve özgüllüğe sahiptir.

Deri yama testi alerjik kontak dermatit düşünülen hastalarda tanıyı doğrulamak için altın standarttır.

Özellikle bazı şikayetleri olan  hastalarda yapılması uygun dunlar şöyle sıralanabilir.

Vücudunda kronik egzema veya benzeri deri döküntüsü olanlarda

Kullanılan kişisel ürünlere ek olarak, evdeki ve işyerindeki diğer temas alerjenlerinden şüpheleniliyorsa

Özellikle de el dermatiti ile başvuran hastalarda veya anatomik olarak lokalize cilt döküntüleri ( yüz, göz kapakları gibi) olan hastalarda

Yüz veya göz çevresini de (örn. Göz kapakları) içeren tüm yüzde kızarması olan bir hastada,

Dudak dermatiti (keilitis) veya ağız etrafında dermatit ile başvuran hastalarda

Tekrarlayan ağız içi mukozal inflamatuar yaraları olan hastalarda

Kafa derisini ve boynunu ilgilendiren dermatit ile başvuran hastalarda, ( kozmetik, saç ürünleri ve mücevherat en sık kontak dermatit nedenleri içinde yer alır)

Akut veya kronik el egzaması ile başvuran tüm hastalarda

Deodorant maddeler ve tekstillerdeki topikal olarak uygulanan ürünlerdeki alerjenlere bağlı olarak koltukaltı (aksiller) dermatiti olan hastalarda ( Bazen koltuk altında olan dermatitler yaygın sistemik kontakt dermatit (SCD) bir belirtisi olabilir )

Anogenital dermatit ile başvuran hastalarda ( topikal olarak uygulanan kremlere bağlı olarak )

Yaygın tüm vücudu ilgilendiren dermatiti olan hastada bilinen bir kontakt dermatite yol açan  alerjen sistemik maruziyeti takiben (örn., Yutma, infüzyon veya transkutanöz maruz kalma) oluşabilir.

Alt ekstremiteler, ayaklar ve / veya tabanlarla ilgili açıklanamayan kronik dermatit ile başvuran hastalarda ( lastik kimyasalları, yapıştırıcılar ve ayakkabı derisindeki bileşenleri )

Atopik dermatit (AD) olan hastalarda şüpheleniliyorsa deri yama testi yapılmalıdır.

Alerjik kontak dermatitler bazen protez ve dolgu malzemelerinin vücuda uygulanması ile ortaya çıkabilir. Özellikle diş dolguları veya ortopedik protezler sonrasında yaygın ağız içi veya protez yerinde kapanmayan yaralara yol açabilir.

Bazı hastalarda kalp damarlarına takılan stentlerin tıkanmasına bağlı myokard enfarktüslerine yol açabileceğini gösteren çalışmalar vardır

Bu yüzden hastalarda işlem yapılmadan önce mutlaka deri yama testi ile kullanılacak maddelere karşı yama testi yapılması gereklidir yoksa başarılı bir işlem sonrasında kapanmayan yaralar veya alerjik kontakt dermatit şikayetleri ortaya çıkabilir.

Yama testi, belirli bir alerjene duyarlı hale gelmiş kişilerin alerjen ile temas ettiğinde cildinde oluşan reaksiyonların görülmesini sağlar. bir kişide alerjik kontakt dermatite yol açan kimyasal maddenin bulunmasını sağlar.  Genellikle sırt, kolaylık sağlamak için kullanılır. Alerjenler sırası ile yerleştirilip sonrasında hastanın sırtına yapıştırılır.  Deri yama testlerinin okumalarının optimum zamanlaması muhtemelen 2  gün ve  3 gündür.  Bazen  6. veya 7. günlerde ilave bir okuma, 2. ve 4. günlerde negatif olan yaklaşık % 10’luk daha pozitif cevap olabilir. 4. günden sonra pozitif hale gelebilecek en yaygın alerjenler neomisin, tixocortol pivalate ve nikeldir.

Açık yama testi potansiyel irritanları veya alerjen kontakt dermatite yol açan alerjenler değerlendirilirken sıklıkla kullanılan diğer bir testtir. Aynı zamanda temas ürtikeri ve alerjik kontakt dermatitinin araştırılmasında da yararlıdır. Açık yama testi genellikle önkoldan yapılır ancak üst dış kol veya skapular alanlar da kullanılabilir.

Açık bir uygulama testi gibi bir nemlendirici gibi kozmetik temas alerjisini doğrulamak için kullanılır. Şüphe uyandıran ürün üst kolun iç kısmına veya diğer alanlara uygulanır sonrasında ilk 30-60 dakika boyunca düzenli aralıklarla değerlendirilmeli ve daha sonraki değerlendirme 3-4 gün sonra yapılmalıdır. Genellikle, bir reaksiyonun gelişip gelişmediğine bakılarak bir haftaya kadar günde iki kez ürünün uygulanmasını gerekir. Kozmetik ürüne bağlı temas ürtiker hemen gelişirken alerjik kontak dermatit daha sonra ortaya çıkabilir.

Alerjik kontakt dermatite yol açan kimyasal maddelerin teşhisinde kullanılan kandan yapılan testlerde yararlı olabilir. Geç tip reaksiyonu gösteren lenfosit transformasyon testleri tanı koymak için kullanılabilir bu testlerin rutin olarak kullanılması için daha çok çalışmaya ihtiyaç vardır.

 YETİŞKİNLERDE ALERJİK KONTAKT DERMATİT TEDAVİSİ NASILDIR ?

Temas alerjisinin tanısı konulduktan sonra tedavisi için hastanın iş ve ev hayatında bazı değişiklikler yapması gereklidir.

Alerjik kontakt dermatit tedavisi temel olarak şunları içerir :

Alerjen veya tahriş edici madde belirlendikten sonra, hasta, rahatsız edici ajan ile temastan kaçınması gereklidir

Maruz kalmanın önlenmesine ilaveten hastada oluşan şikayetlerin ortadan kaldırılması için uygun tıbbi tedavi reçete edilmelidir.

Kontakt dermatiti önlemek için tahriş edici maddeler ve alerjenlere maruz kalmaktan kaçınmanın yanında ve uygun cilt korumasını kullanılması faydalı olabilir.

Kontakt dermatiti olan işçilerin eğitimi ile birlikte aynı zamanda ev ve iş hayatındaki değişikliklerin yapılmasının gerekir. Tüm bunlara rağmen hastalığının devam edebileceğini ve tedaviden ve iş yeri tadilatından sonra bile uzun vadeli bir tedaviye ihtiyaç duyulacağını konusunda hastaların bilgilendirilmesi gereklidir.

Alerjik kontakt dermatit önlem çok önemlidir fakat hastaların şikayetlerin ortadan kaldırılması için kullanılacak ilaçlara ihtiyaç vardır.

Genel tedaviler şunları içerir:  oral ve / veya topikal kortikosteroidler , antihistaminikler, losyonlar ve kremler.

Topikal kortikosteroidler

Topikal kortikosteroid  içeren kremler  kontakt dermatitin tedavisi olarak yaygın olarak kabul edilmektedir. Enfekte veya potansiyel olarak enfekte egzamada kombine bir topikal kortikosteroid / antibiyotik kombinasyonu 52’nin kullanılmasının faydalı olabileceğinin gösteren çalışmalar vardır.

Topikal takrolimus, nikel alerjik kontakt dermatit etkili olduğu gösterilmiştir.

Steroid dirençli kronik el dermatiti için PUVA, azatioprin ve siklosporin gibi ikinci basamak tedaviler kullanılır.

 Nikel eliminasyon diyetleri

Bazı nikele duyarlı hastalarda nikel oral alımı ile sistemik yaygın şikayetlerin olduğu bilinmektedir. Bu tür hastalarda düşük nikel diyetlerinin faydasını destekleyen çalışmalar vardır.

Alerjik kontakt dermatit olan hastaların

Deri döküntülerine neden olan maddelerle temastan kaçınması yanında Alerjik maddelerle temas eden alanın yıkanması kontak dermatit oluşmasını azaltabilir.

Alerjik kontakt dermatitte alerjen ile temasın ortadan kaldırılması ile şikayetler düzelebilir. Bu yüzden temas alerjisine yol açan alerjenin tespiti çok önemlidir.

Alerjik kontakt dermatit hafif formalarında önlemlerle ortadan kalksa bile ne yazık ki bir kısmında önlemler rağmen devam edebilir. Deri yama testleri ile alerjik  kontak dermatite yol açan alerjenlerin erkenden saptanması  daha sonra oluşacak ciddi ve kalıcı kontakt dermatitin oluşmasını engelleyebilir.